Program „Czyste Powietrze” – bezzwrotne dotacje na modernizację domów

Program „Czyste Powietrze”, realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, w tym Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jest jednym z najważniejszych ogólnopolskich programów wspierających poprawę jakości powietrza. Program działa pod nadzorem Ministerstwo Klimatu i Środowiska i jest realizowany od 2018 roku.

Jego głównym celem jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń powstających podczas ogrzewania domów jednorodzinnych oraz poprawa efektywności energetycznej budynków. Dzięki wsparciu finansowemu właściciele nieruchomości mogą przeprowadzić modernizację systemów grzewczych oraz termomodernizację budynków, co przekłada się zarówno na poprawę jakości powietrza, jak i na realne oszczędności w domowych budżetach.

Od 31 marca 2025 roku obowiązują nowe zasady programu. Wprowadzona reforma ma na celu uproszczenie procesu inwestycyjnego, zwiększenie przejrzystości wydatkowania środków oraz jeszcze skuteczniejsze wsparcie mieszkańców w przeprowadzaniu modernizacji energetycznych domów.

Wsparcie operatorów gminnych

Jedną z najważniejszych zmian w programie jest wprowadzenie tzw. operatorów gminnych. Ich rolą jest zapewnienie kompleksowej pomocy beneficjentom – od momentu podjęcia decyzji o przystąpieniu do programu, poprzez przygotowanie dokumentacji i realizację inwestycji, aż po końcowe rozliczenie dotacji.

Operator zapewnia bezpłatne wsparcie organizacyjne i doradcze. W obecnej edycji programu najwyższy poziom dofinansowania oraz dotacja z prefinansowaniem dostępne są wyłącznie przy wsparciu operatora.

Dlaczego program jest potrzebny?

Jedną z głównych przyczyn zanieczyszczenia powietrza w Polsce jest ogrzewanie domów przestarzałymi piecami na węgiel lub drewno, które nie spełniają żadnych norm emisyjnych. Tak zwane „kopciuchy” emitują duże ilości pyłów i szkodliwych substancji, przyczyniając się do powstawania smogu.

Program „Czyste Powietrze” ma na celu ograniczenie tego zjawiska poprzez wsparcie finansowe dla właścicieli domów, którzy decydują się na wymianę nieefektywnych źródeł ciepła na nowoczesne, ekologiczne urządzenia oraz przeprowadzenie prac termomodernizacyjnych.

Czas trwania programu

Program będzie realizowany jeszcze przez kilka lat:

• podpisywanie umów o dofinansowanie możliwe jest do 31 grudnia 2030 roku,
• wydatkowanie środków przez fundusze wojewódzkie przewidziano do 31 grudnia 2032 roku.

Kto może skorzystać z dofinansowania?

Beneficjentami programu mogą być osoby fizyczne będące właścicielami lub współwłaścicielami budynku mieszkalnego jednorodzinnego albo wydzielonego lokalu mieszkalnego z odrębną księgą wieczystą. Warunkiem jest posiadanie prawa własności przez co najmniej trzy lata, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieruchomość została nabyta w drodze spadku.

Wniosek o dofinansowanie może zostać złożony bezpośrednio przez wnioskodawcę lub przez jego pełnomocnika, który posiada odpowiednie pełnomocnictwo.

Trzy poziomy wsparcia

W programie przewidziano trzy poziomy dofinansowania, uzależnione od dochodów gospodarstwa domowego.

Na co można otrzymać dotację?

Dofinansowanie można przeznaczyć m.in. na:

• wymianę nieefektywnego źródła ciepła na paliwo stałe,
• modernizację instalacji centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej,
• ocieplenie budynku,
• wymianę okien i drzwi,
• montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła (rekuperacji),
• wykonanie audytu energetycznego,
• sporządzenie świadectwa charakterystyki energetycznej.

Obowiązkowy audyt energetyczny

W nowej edycji programu obowiązkowe jest wykonanie audytu energetycznego przed rozpoczęciem inwestycji oraz sporządzenie świadectwa charakterystyki energetycznej po jej zakończeniu.

Audyt pozwala określić aktualne zapotrzebowanie budynku na energię oraz wskazuje zakres prac, które należy wykonać, aby je zmniejszyć. Natomiast świadectwo charakterystyki energetycznej potwierdza uzyskany efekt energetyczny po zakończeniu inwestycji.

Dokumenty te muszą zostać sporządzone przez osobę wpisaną do centralnego rejestru osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej.

Wysokość dofinansowania

Wysokość wsparcia zależy od poziomu dochodów oraz zakresu inwestycji. W przypadku kompleksowej termomodernizacji budynku o wysokim zapotrzebowaniu na energię oraz montażu gruntowej pompy ciepła możliwe jest uzyskanie nawet:

• do 170 100 zł w najwyższym poziomie dofinansowania,
• do 119 070 zł w poziomie podwyższonym,
• do 68 040 zł w poziomie podstawowym.

Intensywność wsparcia wynosi odpowiednio do 100%, 70% lub 40% kosztów kwalifikowanych inwestycji.

Formy finansowania

Program przewiduje dwie formy wsparcia:

• dotację, czyli wypłatę środków po zrealizowaniu części lub całości inwestycji,
• dotację z prefinansowaniem, czyli częściową zaliczkę wypłacaną jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji.

Prefinansowanie może wynosić do 35% wartości dotacji i dostępne jest w poziomie podwyższonym oraz najwyższym – wyłącznie przy wsparciu operatora.

Najważniejsze zasady programu

Warto pamiętać o kilku istotnych zasadach programu:

• dofinansowanie dotyczy wyłącznie budynków, dla których pozwolenie na budowę uzyskano do 31 grudnia 2020 roku,
• wsparcie nie obejmuje budynków wykorzystywanych sezonowo, takich jak domki letniskowe,
• możliwe jest dofinansowanie jednego źródła ciepła w danym budynku,
• stare źródło ciepła musi zostać trwale wyłączone z użytkowania i zezłomowane,
• w aktualnej edycji programu nie ma możliwości uzyskania dotacji na kotły gazowe.

Uwaga na oszustów

W ostatnim czasie pojawiają się sygnały o osobach podszywających się pod pracowników Urzędu Miejskiego w Zawierciu lub Agencji Rozwoju Zawiercia, które odwiedzają mieszkańców i namawiają do skorzystania z dofinansowania w ramach programu „Czyste Powietrze”, jednocześnie wskazując konkretne firmy wykonawcze.

Pracownicy Urzędu Miejskiego w Zawierciu ani Agencji Rozwoju Zawiercia nie prowadzą wizyt w domach mieszkańców w celu namawiania do udziału w programie i nie wskazują firm wykonujących instalacje. Wszelkie informacje dotyczące programu można uzyskać wyłącznie w oficjalnym punkcie konsultacyjnym.

Mieszkańcy powinni zachować szczególną ostrożność i w przypadku podejrzeń o próbę oszustwa zgłaszać takie sytuacje odpowiednim służbom.

Gdzie uzyskać informacje?

Szczegółowe informacje o programie można znaleźć na stronie internetowej programu „Czyste Powietrze”.

Mieszkańcy mogą również skorzystać z pomocy w Punkcie Konsultacyjno-Informacyjnym Programu „Czyste Powietrze”, który działa w siedzibie Agencji Rozwoju Zawiercia przy ul. Piastowskiej 1 (budynek MOK, wejście od strony parku i ul. Leśnej).

Zachęcamy wszystkich mieszkańców Gminy Zawiercie do zapoznania się z możliwościami, jakie daje program, oraz do skorzystania z dostępnego wsparcia. To realna szansa na modernizację domu, obniżenie kosztów ogrzewania oraz wspólną troskę o czystsze powietrze w naszej gminie.