Jura Krakowsko-Częstochowska przeżywa w ostatnich latach prawdziwy turystyczny renesans. Zamki, wapienne ostańce, szlaki piesze i rowerowe, jaskinie oraz rozległe tereny leśne przyciągają coraz więcej osób z całej Polski. Dla powiatu zawierciańskiego to ogromna szansa. Turyści korzystają z noclegów, restauracji, lokalnych atrakcji i sklepów, a region staje się coraz bardziej rozpoznawalny. Trudno więc narzekać na zainteresowanie Jurą. Warto jednak zacząć rozmawiać o tym, że wielka popularność może być dla przyrody równie dużym wyzwaniem jak brak zainteresowania.
Największym problemem nie są nawet pojedyncze spektakularne przypadki wandalizmu, lecz tysiące drobnych zachowań, które powtarzane przez kolejnych turystów zaczynają pozostawiać trwały ślad. Ktoś schodzi kilka metrów ze szlaku, bo chce zrobić lepsze zdjęcie. Ktoś inny zostawia samochód w miejscu, które formalnie nie jest parkingiem, bo stamtąd będzie miał bliżej do skał. Kolejna osoba zostawia pustą butelkę, uznając, że przecież jedna sztuka niczego nie zmieni. Problem zaczyna się wtedy, gdy podobnie myślą setki osób każdego weekendu.
Na Jurze presję turystyczną widać szczególnie wyraźnie w najbardziej popularnych miejscach. Okolice Podlesic, Kroczyc, Góry Zborów, Ogrodzieńca, Smolenia czy Pilicy przyciągają latem tłumy. I choć zdecydowana większość odwiedzających zachowuje się odpowiedzialnie, wystarczy niewielka część osób ignorujących zasady, aby skutki były widoczne przez wiele miesięcy. Powstają dzikie ścieżki, niszczona jest roślinność, pojawiają się śmieci, a w miejscach szczególnie wrażliwych przyrodniczo dochodzi do płoszenia zwierząt.
To właśnie dlatego służby ochrony przyrody coraz częściej mówią o potrzebie porządkowania ruchu turystycznego. W jurajskich rezerwatach pojawiają się zabezpieczenia, barierki i oznaczenia, które mają powstrzymywać odwiedzających przed wchodzeniem na tereny najbardziej narażone na degradację. Nie jest to próba odbierania ludziom dostępu do przyrody, lecz raczej sposób na pogodzenie dwóch rzeczy, które wcale nie muszą się wykluczać: turystyki i ochrony natury.
Warto pamiętać, że Jura nie jest parkiem rozrywki stworzonym na potrzeby weekendowych wycieczek. Wapienne skały, jaskinie i murawy kserotermiczne są siedliskiem wielu rzadkich gatunków, a część z nich może zostać zniszczona znacznie łatwiej, niż mogłoby się wydawać. Roślina, która potrzebowała lat, aby rozwinąć się na skalnym podłożu, może zniknąć po kilku krokach. Kolonia nietoperzy może zostać spłoszona przez grupę osób wchodzących do jaskini poza wyznaczoną trasą. Przyroda nie zawsze daje natychmiastowy sygnał, że coś zostało zniszczone.
Paradoks polega na tym, że właśnie piękno Jury przyciąga coraz więcej ludzi, a więc dokładnie to, co chcemy podziwiać, może zostać osłabione przez naszą obecność. Nie oznacza to oczywiście, że powinniśmy przestać promować region. Wręcz przeciwnie. Turystyka jest jednym z największych potencjałów powiatu zawierciańskiego i może przynosić mieszkańcom wymierne korzyści. Razem z promocją powinna jednak iść edukacja.
Odpowiedzialny turysta nie musi znać wszystkich przepisów dotyczących ochrony przyrody. Wystarczy kilka prostych zasad. Jeśli przyniósł ze sobą opakowanie, powinien zabrać je z powrotem. Jeśli szlak prowadzi kilkadziesiąt metrów dalej, nie powinien tworzyć własnego skrótu. Jeżeli samochód można zostawić na wyznaczonym parkingu, nie ma potrzeby wjeżdżać nim niemal pod samą skałę. A jeśli miejsce jest objęte ochroną, warto uszanować ograniczenia nawet wtedy, gdy w pobliżu nie stoi strażnik.
Być może właśnie tego powinniśmy nauczyć się jako region, który coraz śmielej żyje z turystyki. Nie wystarczy przyciągnąć ludzi na Jurę. Trzeba również nauczyć ich, jak z niej korzystać, aby po weekendzie zostały tutaj pieniądze wydane w lokalnych firmach, dobre wspomnienia i zdjęcia, ale nie śmieci, zniszczona roślinność i kolejne dzikie ścieżki.
Najlepszym turystą nie jest bowiem ten, który odwiedzi najwięcej miejsc. Najlepszy jest ten, po którego wizycie przyroda wygląda dokładnie tak samo jak przed jego przyjazdem.
